Het nieuwste State of AI-onderzoek van McKinsey laat een ongemakkelijk verschil zien. Tachtig procent van de medewerkers ervaart persoonlijke productiviteitswinst door AI. Slechts 37 procent van de organisaties meldt een positief effect op de EBIT en maar 6 procent haalt minstens 5 procent EBIT-impact en duidelijke waarde uit AI.
Je kunt naar die cijfers kijken en concluderen dat AI nog niet goed genoeg is. McKinsey wijst een andere kant op. Bijna driekwart van de high performers heeft complete workflows opnieuw ingericht. Van de overige organisaties heeft ongeveer een kwart dat gedaan.
Wij hebben functiehuizen, cao’s en ondernemingsraden. AI volgt die indeling niet. Het werk verandert, terwijl de functies op papier hetzelfde blijven.
Een voorbeeld dat ik vaak gebruik, is de maandelijkse HR-rapportage over verzuim en verloop. HR Operations haalt de cijfers uit verschillende systemen, People Analytics of BI maakt de analyse, de HR-businesspartner schrijft de duiding en het MT beslist. Vier eigenaren voor één rapportage.
Straks kan AI de gegevens verzamelen en de eerste analyse maken. Bij een stijging van het verzuim signaleert het systeem dat deze vooral voorkomt in een team waar de roosters zijn veranderd. De HR-businesspartner controleert op de werkvloer wat er speelt en schrijft samen met AI de duiding. Het MT neemt vervolgens het besluit.
Voor HR Operations verdwijnt een terugkerende klus. People Analytics richt zich meer op de kwaliteit van de gegevens en op afwijkingen die echt onderzoek vragen. De HR-businesspartner krijgt juist meer verantwoordelijkheid. De rapportage is dezelfde, terwijl het werk binnen drie functies verschuift. Als niemand dat formeel opvangt, is het rapport sneller klaar en blijft de organisatie hetzelfde.
Hier begint het functiehuis te knellen. Het functiehuis legt vast welk werk bij een functie hoort en welk salaris daarbij past. De problemen ontstaan wanneer die beschrijving ook de grens bepaalt waarbinnen een AI-project mag zoeken. Dan verbeteren we losse functies en blijft het proces grotendeels intact.
McKinsey begint daarom bij een bedrijfsproces van begin tot eind. Zo’n domein krijgt een eigenaar die de business begrijpt, richting kan geven aan de technologie en verantwoordelijk blijft voor het resultaat. McKinsey noemt deze rol mogelijk de belangrijkste binnen een AI-transformatie. In Building the AI muscle of your business leaders beschrijft het bureau hoe schaars zij nog is.
We hebben in Nederland genoeg proceseigenaren op papier. Hun werkelijke invloed valt vaak tegen. De medewerkers rapporteren aan afdelingsmanagers, het budget zit ergens anders en IT beheert de technologie. HR komt erbij zodra functies moeten worden aangepast. De proceseigenaar mag veel afstemmen en weinig beslissen. Dat is geen handige uitgangspositie voor fundamenteel herontwerp.
Ik heb een tijd gedacht dat het functiehuis daarom vooral een blokkade was. Inmiddels vind ik dat te gemakkelijk. Werknemers moeten kunnen begrijpen wat er van hen wordt verwacht en waarom hun werk op een bepaald niveau wordt gewaardeerd. Wel ontbreekt er een beweeglijke laag waarin de organisatie kan volgen hoe het werk werkelijk verandert.
In die laag zou ik per proces vastleggen welke werkzaamheden verschuiven en waar menselijke beoordeling nodig blijft. Ook moet duidelijk zijn wie kan ingrijpen als AI de verkeerde kant op gaat. Vervolgens komt het bestaande functiehuis weer in beeld. Past de verandering nog bij de functie, is een tijdelijk mandaat voldoende of zijn verantwoordelijkheid en beloning structureel veranderd?
Ook de ondernemingsraad kan hierbij helpen. De SER adviseert om de OR vroeg te betrekken, omdat AI ook functies en ontwikkeling raakt. In de cao voor het verzekeringsbedrijf staan al afspraken om te bespreken welke taken AI overneemt en welke functies daardoor worden geraakt. Zo’n gesprek werkt alleen als het plaatsvindt voordat de oplossing al is gekocht en de personeelsbesparing al is ingeboekt.
Volgens het CBS gebruikte in 2025 ongeveer een derde van de bedrijven met minstens tien medewerkers AI. Bij grote bedrijven was dat 66 procent. De stap naar aantoonbare bedrijfswaarde vraagt nu aandacht.
Daar ligt een grote rol voor HR. Eerder aan tafel komen is niet voldoende. HR moet ook begrijpen hoe processen lopen, waar AI werk verschuift en wanneer een medewerker zwaarder werk krijgt terwijl enkele routinetaken verdwijnen. Pas dan kan het functiehuis meebewegen zonder zijn waarde te verliezen.
Nederlandse bedrijven kunnen bij die 6 procent gaan horen. Ik verwacht alleen dat dit minder wordt bepaald door hun AI-budget dan door hun bereidheid om het werk zelf open te breken. Op dit moment zie ik vooral veel technologie bewegen. De organisatie eromheen staat nog opvallend stil.